Hiệu chuẩn cân đo (Weighing Scale Calibration)

Giới thiệu về hiệu chuẩn cân đo

Trong bài viết này, chúng ta xem xét các vấn đề thực tiễn và các bài kiểm tra khác nhau khi hiệu chuẩn cân đo (weighing scales/instruments/balances). Thiết bị cân đo được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp — từ các thiết bị phòng thí nghiệm nhỏ đo vài gram đến các thiết bị công nghiệp lớn đo khối lượng xe tải.

Giống như bất kỳ thiết bị đo nào, thiết bị cân đo cần được hiệu chuẩn thường xuyên để đảm bảo chúng đo chính xác. Hiệu chuẩn có thể truy xuất chuẩn mực (metrologically traceable calibration) là cách duy nhất để biết mức độ chính xác của thiết bị.

1. Chuẩn bị trước khi hiệu chuẩn

Trước khi bắt đầu hiệu chuẩn, bạn cần tìm hiểu đặc tính kỹ thuật của thiết bị (tải trọng tối đa, giá trị d), yêu cầu độ chính xác (sai số tối đa cho phép và uncertainty) và quy trình xử lý nếu hiệu chuẩn không đạt (adjustment). Thiết bị nên được bật ít nhất 30 phút trước khi hiệu chuẩn. Nhiệt độ của các quả cân chuẩn cần được ổn định. Thiết bị cần được cân bằng ở mức ngang bằng.

2. Kiểm tra độ lệch tâm (Eccentricity Test)

Trong sử dụng thực tế, tải trọng không phải lúc nào cũng đặt chính xác vào tâm. Kiểm tra độ lệch tâm giúp xác định ảnh hưởng của vị trí đặt tải. Tải trọng chuẩn được đặt ở tâm và bốn vị trí khác nhau trên bệ đỡ, kết quả được ghi lại tại mỗi vị trí. Tải thử nghiệm nên ít nhất 1/3 tải trọng tối đa của thiết bị.

3. Kiểm tra độ lặp lại (Repeatability Test)

Kiểm tra độ lặp lại xác định xem thiết bị có cho kết quả giống nhau khi đo cùng một tải trọng nhiều lần hay không. Cùng một tải trọng được đặt vào cùng một vị trí (để tránh sai số lệch tâm) nhiều lần trong điều kiện giống hệt nhau. Tải sử dụng nên gần với tải trọng tối đa.

4. Kiểm tra cân (Weighing Test)

Đây là bài kiểm tra quan trọng nhất. Các quả cân chuẩn (calibrated weights) có giá trị đã biết được đặt lên thiết bị và kết quả được ghi lại. Thử nghiệm nên bao gồm các điểm tăng dần (ascending) và giảm dần (descending) trên toàn bộ dải đo để phát hiện hysteresis. Tối thiểu 5 điểm đo khác nhau được khuyến nghị.

5. Kiểm tra tối thiểu (Minimum Weight Test)

Xác định tải trọng nhỏ nhất mà thiết bị có thể đo với độ chính xác chấp nhận được.

Kết luận

Việc hiệu chuẩn cân đo đúng cách đòi hỏi tuân thủ quy trình chuẩn và sử dụng thiết bị chuẩn phù hợp. Nếu thiết bị không đạt, cần thực hiện hiệu chuẩn “as found” trước khi adjustment và “as left” sau adjustment. Các tiêu chuẩn như EURAMET Calibration Guide, NIST Handbook 44 và OIML cung cấp hướng dẫn chi tiết.

Bài viết được dịch và biên soạn từ bài gốc: “Weighing scale calibration – How to calibrate weighing instruments” trên blog của Beamex.